P e t e r A t e n T h e a t e r

Beschuit met meisjes


2 dames
uitgegeven door De Toneelcentrale 6982 BESTEL
 
Wie kent ze niet? De meisjes van Verkade. Beroemd en berucht zijn ze. Hoewel dat beruchte wel meevalt. In een drie kwartier durende voorstelling maken we kennis met de meisjes Stien en Jopie. We volgen hen van de kleedkamer naar de fabriek, zien hen als jonge honden op de speelweide en zijn getuige van het onherroepelijke afscheid. Kortom, een afwisselende eenakter, doorspekt met muziek en liedjes.
 
JOPIE
Kom maar binnen meisje. Ik ben de voorjuffrouw.
 
STIEN
Goeiemorregen, mevrouw de voorjuffrouw. Hoe maakt u 't? Ik ben Stien. Stien Stubbe. Van de Lindengracht. Uit Amsterdam.
 
JOPIE
Welkom bij Verkade, Stien. Ik neem aan dat je met de trein gekomen bent?
 
STIEN
Ja, mevrouw de voorjuffrouw. Wat een belevenis was dat! Al die meisies op een kluitje in de treincoupé. Een gekakel van jewelste!
 
JOPIE
Nou, dan was 't vast niet moeilijk om de weg naar ons prachtige Verkade-complex te vinden.
 
STIEN
Nee, mevrouw de voorjuffrouw. Je vollugt gewoon de bordjes maar en al die meisies an mekaar. Neem me niet kwalijk als ik ratel, maar ik ben nogal nerveus, ziet u.
 
JOPIE
Dat is toch nergens voor nodig? Ik zal je heus niet bijten, kind.
 
STIEN
Nee, dat geloof ik ook niet, mevrouw de voorjuffrouw.
 
JOPIE
En vertel eens Stien, ben je een harde werker?
 
STIEN
O ja, mevrouw de voorjuffrouw. Ik werrek me helemaal 't schompes. Me vorige betrekking was op de knopenfabriek. Daar most ik knopen an een kaartje naaien en daar waren ze errug over te spreken. Maar me buurmeissie zei dat ze bij Verkade beter betalen. Dat mag ik toch wel zeggen, hè?
 
JOPIE
Zeker kind. En hoe heet je buurmeisje?
 
STIEN
Mien. Mien Memelink.
 
JOPIE
Mien Memelink. Die ken ik wel. Nou, als jij net zo'n harde werker als Mien Memelink bent, dan krijgt Verkade een kordate kracht erbij.
 

 

Interview met Peter Aten in het Noord-Hollands Dagblad van donderdag 6 oktober 2005 door José Pietens
 
MEISJES PAKKEN ZINGEND BESCHUIT IN
 
Zingend liepen ze van station Zaandam naar de Verkadefabriek: de meisjes van Verkade. Klaar voor weer een dag hard werken achter de lopende band. Hoe het er aan toe ging in de fabriek en wat de meisjes precies deden, wordt tot leven gebracht in "Beschuit met Meisjes". De eenakter is speciaal geschreven voor de gelijknamige tentoonstelling in het Molenmuseum in Koog aan de Zaan. Vanaf zondag is het stuk te zien.
 
Met pothoedjes op en lange mantels aan, komen Marjan Aten en Margaret Tromp zingend het zaaltje op de bovenetage binnen. Jopie en Stientje (een rol die afwisselend door Tromp en Gré Berkhout wordt gespeeld) laten zien hoe het er in de fabriek aan toe ging. Gekleed in authentieke pastelgroene uniformjurken en met netjes om het haar, pakken ze continu beschuiten in. Terwijl de handen automatisch doorbewegen, kletsen en zingen ze er op los.
 
Gisteren werd in het Molenmuseum de generale repetitie gehouden voor "Beschuit met Meisjes". Het stuk toont hoe het er in de jaren dertig aan toe ging in de fabriek. De Zaanse beschuitproductie vierde hoogtij, beschuitproducenten Verkade en Hille waren in een concurrentiestrijd verwikkeld. Alles over die strijd en het Zaanse beschuit in het algemeen, is te zien in de gelijknamige tentoonstelling. Regisseur Peter Aten uit Wormer werd gevraagd er een passend toneelstuk bij te schrijven en dat te regisseren. "Normaal gesproken schrijf ik over het heden. Ik moest me echt verdiepen in die tijd," zegt Aten. "Om een goed beeld te krijgen, heb ik naar muziek uit die jaren geluisterd en het boek over de meisjes van Verkade gelezen. Ook heeft een mevrouw herinneringen aan die tijd opgeschreven, die ik heb gebruikt. In de fabriek en op weg ernaartoe werd veel gezongen. Ik heb muziek gemaakt bij een gedicht over beschuit en de tekst van een liedje dat de meisjes vlak voor de vakantie zongen."
 
 
Het stuk is een aaneenschakeling van korte scènes, die zich afspelen achter de lopende band, in de kleedkamer en op de speelweide. Aten: "De meisjes van Verkade waren jong, een jaar of veertien, vijftien. Op de speelweide mochten ze een uurtje razen, om eventuele extra energie kwijt te kunnen." Opvallend noemt hij het dat Verkade voor die tijd veel voor de arbeidsters deed. "Op fabrieksmeisjes werd neergekeken. Als dienstmeisje had je een betere reputatie. Toen was het belangrijk dat vrouwen goede huisvrouwen waren. Verkade bood de meisjes naai- en kooklessen, een soort opleiding zodat ze toch goede huisvrouwen konden worden."
 
Overigens kwamen niet alle, voornamelijk uit Amsterdam afkomstige, arbeidsters in de fabriek. Bij de voorvrouw moesten ze een test afleggen, waarbij ze zo snel mogelijk muntjes in een plankje moesten opbergen. Dat dat geen relaxte bezigheid was, demonstreert 'Stientje' met verve. Aan de hand van de test werd bekeken of en voor welke afdeling de sollicitante geschikt was. Logischerwijs gaat Stientje beschuit inpakken. Totdat ze zwanger wordt, dan mag ze niet meer werken bij Verkade. Voor haar dus geen beschuit meer, behalve het in de Zaanstreek uitgevonden beschuit met muisjes.
 
Artikel in het Noord-Hollands Dagblad van zaterdag 31 december 2005 door Ton de Lange
 
'BESCHUITMEISJES' ALS PUBLIEKSTREKKER
 
"Is iets goed en succesvol dan wil je daar mee doorgaan. Dat is de menselijke aard ook, denk ik. Maar aan alles komt een eind en bovendien staat er een nieuwe expositie op stapel. Dus lieve mensen, jullie gaan kijken naar de laatste uitvoering van 'Beschuit met meisjes'. Veel plezier!"
 
Aldus sprak conservator Ton Neuhaus van het Molenmuseum in Zaandijk, waarna die middag van 11 december de laatste lachsalvo's klonken. Want het korte toneelstuk van Peter Aten, onderdeel van de gelijknamige expositie in het museum, bleek een kartrekker van de bovenste plank. Vanaf oktober tot genoemde datum was de eenakter elke zondagmiddag te zien, met zelfs extra voorstellingen op de woensdag. Aten, regie-assistente Will Broerse en actrices Marjan Aten, Gré Berkhout en Margaret Tromp - allen actief voor het Wormerveerse toneelgezelschap WTG - stonden voortdurend voor een uitverkochte zaal en trokken meer dan 2300 bezoekers. Die zich met veel plezier onderdompelden in de nostalgie van de beroemde Verkade-meisjes, het leeuwendeel afkomstig uit Amsterdam.
 
Noeste werkers waren het, en meiden met een rappe tong. Keek even naar ze en het was gelijk: "Heb ik iets van je an of zo." Zaanse huisvrouwen vonden het maar 'lellebellen en haaibaaien', die meiden van de fabriek. "Ze kenne niet eens afwassen," heette het.
 
 
Dat terwijl ze bij Verkade tevens les kregen in naaien en ander huishoudelijk werk. Zodat ze als een 'fatsoenlijke vrouw' de fabriek zouden verlaten en voor iedere man een goede partij zouden zijn. Altijd beter dan een betrekking als dienstmeid. Tromp: "Een dienssie was zogenaamd betrouwbaar en keurig, maar vaak genoeg gebeurde het dat de man des huizes niet van de dienstmeid af kon blijven."
 
Peter Aten deed voor het stuk historisch onderzoek, met hilarische gevolgen. Zo vermaakten de mensen zich uitstekend met Stien (Marjan Aten) en Jopie (Gré Berkhout/Margaret Tromp) die aan de lopende band werken en al klessebessend iets opmerkelijks zien. Even verderop zit een fabrieksarbeider zichzelf te bevredigen. 'Trekspek', is de omschrijving van Jopie. De zaal ligt krom. Achterin de zaal vertrouwt Tromp toe: "Geloof het of niet, het is echt gebeurd." 'Beschuit met meisjes', expositie en eenakter, was een van de culturele hoogtepunten van het jaar.
 
Artikel in het Noord-Hollands Dagblad van 13 maart 2007 door Ton de Lange
 
'BESCHUITMEISJES' NU OOK ALS SPEELFILM

'Beschuit met meisjes', de succesvolle Zaanse eenakter voor twee dames, is nu ook te zien op dvd. Het stuk van Wormer Peter Aten (39) is verfilmd door de landelijk bekende regisseur Bram van Erkel. Het Zaans Museum vertoont 'De meisjes van Verkade' op 18 maart.

De 74-jarige Van Erkel regisseerde bij de Avro, KRO en NCRV diverse tv-series die bij velen in het geheugen staan gegrifd. Zoals in de jaren zestig en zeventig 'Oebele', 'Q en Q', en 'Duel in de diepte' of daarna 'In naam der Koningin', 'De zomer van '45' en 'Het wassende water'. Daarbij werkte hij met topacteurs als Kitty Courbois en Thom Hoffman. Het idee voor de verfilming en het contact met Van Erkel kwamen vorig jaar voort uit een spontane opwelling tijdens de nieuwjaarsreceptie van vereniging De Zaansche Molen. De eenakter was onder meer uitgevoerd in het Molenmuseum in Koog aan de Zaan en trok daar ongeveer 2300 bezoekers. Donateur Jelte Rep van de vereniging, en tevens een van de circa 200 Vrienden van het Zaans Museum, opperde het plan voor Atens stuk. "Meer om het op film vast te leggen, niet zozeer voor verkoop", zegt de schrijver die zijn brood verdient als grafisch vormgever bij de NOS.
Directeur Fokelien Renckens van het Zaans Museum leek het ook erg leuk om te doen. In april werd het stuk opgenomen in de kleine zaal van het Zaantheater. Dit nadat oud-scenarioschrijver Rep zijn vriend en vroegere collega Van Erkel had benaderd.

Bram van Erkel achter de camera in het Zaantheater

De getalenteerde Aten schreef in zeventien jaar ongeveer dertien eenakters, vier avondvullende toneelstukken en enkele scenario's voor reclamefilmpjes. 'Beschuit met meisjes', sterk uitgevoerd door actrices van de Wormerveerse toneelgroep WTG, schreef hij op initiatief van Molenmuseum-conservator Ton Neuhaus. Dit naar aanleiding van een tentoonstelling over beschuit en Verkade. "Het is een eer dat het nu ook is gefilmd", aldus Aten.
"Het leuke is dat er archiefbeelden van Verkade in zitten. Waar ik bijvoorbeeld in tekst iets vertel over de vroegere speelweide van Verkade waar de meisjes toen in de pauze schommelden, krijg je daar nu de echte beelden van te zien. Dat geeft wel een meerwaarde, vind ik. Het stuk blijft overeind staan en krijgt zo een tweede leven.
De dvd wordt gebruikt als promotiemateriaal, onder meer bij de presentatie van het Verkadepaviljoen dat naar verwachting in de zomer van 2008 bij het Zaans Museum wordt geopend. Het museum en stichting Behoud Cultureel erfgoed Verkade hopen in april de bouwvergunning te hebben.





Reacties

Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl