P e t e r A t e n T h e a t e r

Zwelklei
 
4 dames ~ 3 heren
uitgegeven door De Toneelcentrale nr 6986 BESTEL
 
Reinder en Pleun zijn vijftig jaar getrouwd. De nieuwe vriendin van hun zoon Rinse vindt dit een mooie gelegenheid om een familiediner te organiseren. Ze hoopt een warm nest te vinden, maar stuit op onbegrip en oud zeer. Het goedbedoelde vegetarische diner doet daardoor meer denken aan het laatste avondmaal dan aan een feestelijke bruiloft.
 
ZWELKLEI;
Klei met een sterk absorberend vermogen. Deze kleisoort kwam in het nieuws naar aanleiding van bodemonderzoek boven de Groningse gasvelden. In de omgeving daarvan treden de laatste decennia nogal eens aardschokken op, waardoor gebouwen soms flinke schade oplopen. Verondersteld werd dat die aardschokken het gevolg waren van de grootschalige gaswinning, maar inmiddels is er een theorie dat de schade aan gebouwen als gevolg van die aardschokken weleens vergroot zou kunnen worden door de zwelklei in de bodem.
 
RINSE
Weet je waar ik nou de hele tijd maar aan moet denken, ma?
 
PLEUN
Nee, Rinse. Dat weet ik niet. Ik weet niet wat jij denkt.
 
RINSE
Aan spijt. Aan hele sterke spijt.
 
PLEUN
Goed. Dat weten we dan ook weer. Dank je wel dat je ons dat inkijkje in jouw gedachtenwereld geeft. Heel jammer dat dat alleen maar voorkomt als je dronken bent.
 
RINSE
Ik ben niet dronken!
 
PLEUN
Je moet wel dronken zijn, anders zei je dit niet allemaal.
 
RINSE
Ik ben niet dronken!
 
PLEUN
Nou, dan ben je niet dronken! Dan ben je alleen maar heel erg in de war al maandenlang! Je hebt wel wat aangericht zeg, door Femke te verlaten!
 
DORA
Mag ik de autosleutels?
 
PLEUN
Nee, jij gaat zitten!
 
DORA
Pardon?
 
PLEUN
Dit is mijn feest en ik bepaal wanneer je weg mag!
 
DORA
Ik wil nu graag weg.
 
PLEUN
En wat hebben we hier?
 
Wiep heeft het ingepakte schilderij gepakt. Ze huilt zachtjes.
 
RINSE
O Wiep, dit lijkt mij nu niet 't juiste moment.
 
WIEP
Jawel. Mij wel.
 
PLEUN
Rinse zou toch moeten weten dat dat niet aan mij besteed is.
 
WIEP
En waarom niet als ik vragen mag? Wat is er nou zo moeilijk aan ontvangen?
 
RINSE
Voor iemand die niet geven kan is dat waarschijnlijk net zo moeilijk.
 
PLEUN
Ach, hier spreekt een filosoof.
 
RINSE
Nee hoor, gewoon één plus één. Daar hoef je niet voor gestudeerd te hebben.
 
WIEP
Alstublieft. En nog vele jaren.
 
RINSE
Moest ik dan niet speechen?
 
WIEP
Nee, laat nu maar.
 
RINSE
Ik wil best iets zeggen hoor.
 
WIEP
Er is denk ik al genoeg gezegd. Denk je ook niet?
 
RINSE
Hij daar doet z'n bek niet open.
 
Doelt op Reinder.
 
WIEP
Rinse!
 
PLEUN
Alsof jij zo spraakzaam bent. Normaal gesproken.
 
RINSE
Gaat er nou geen enkel belletje bij je rinkelen? Geen moment van; wacht 'ns even...
 
PLEUN
Moet ik dit cadeau nog openmaken, of hoe zit 't?
 
RINSE
Ja, maak maar open. Tuurlijk. Ander onderwerp.
 
PLEUN
Ik heb al zo'n vermoeden.
 
RINSE
Ja, laten we raden. Wat zou 't zijn? Welmer? Enig idee?
 
WELMER
Moet ik dat echt zeggen?
 
RINSE
Nou, je kunt 'r toch wel iets bij verzinnen. Ik bedoel, een dildo zal 't niet zijn.
 
WIEP
Hou op.
 
PLEUN
Ik maak 't maar gewoon open.
 
Ze haalt het papier eraf.
 
Ja.
 
RINSE
Ja.
 
PLEUN
Dat dacht ik al.
 
RINSE
Ja.
 
PLEUN
Een schilderij.
 
RINSE
Ja.
 
Stilte.
 
Je houdt 'm ondersteboven.
 
PLEUN
O, heeft dit nog een bovenkant dan?
 
WIEP
Het is de boerderij.
 
PLEUN
Aha. De boerderij, Reinder.
 
RINSE
En de stallen. Als je goed kijkt, zie je nog iemand met z'n broek op z'n knieën. Zie je?
 
Interview met Peter Aten en Babette Mulder in het Noordhollands Dagblad van donderdag 3 april 2008 door Saskia Nassenstein
 
SCHRIJVER ACTEERT IN EIGEN STUK
 
WORMERVEER - Het vierde avondvullende stuk van de Zaanse toneelschrijver Peter Aten is getiteld 'Zwelklei'. Toneelvereniging WTG heeft het op haar programma gezet en Babette Mulder doet de regie. De (wereld)première is op 17 april in La Brèche te Wormerveer. Aten is zo'n beetje de huisschrijver van de toneelvereniging.
 
Hij is als speler al jaren aan WTG verbonden. Al zijn stukken, korte en lange, zijn door WTG of spelers van deze groep opgevoerd. Met zijn nieuwe stuk heeft hij evenmin hoeven leuren. 'Zwelklei', een tragikomisch familiedrama, werd omarmd door zijn thuisclub.
Voor de regisseur Babette Mulder die drie jaar geleden bij WTG kwam, is het de eerste keer dat ze een Aten-stuk onder haar hoede heeft. Het is haar absoluut niet opgedrongen, zegt ze. "Ik heb het zelf voorgesteld. Ik las het en vond het heel mooi. En niet omdat het van Peter is."
 
'Zwelklei' heeft een lange ontstaansgeschiedenis, vertelt Aten. "Eigenlijk begon het met de titel. Zwelklei. Een mooi woord, vond ik. Vier jaar geleden stuitte ik erop. Het is een grondsoort die in het noorden van ons land voorkomt. Het is sterk absorberende klei die bij droogte flink krimpt. Huizen die op deze grond staan, krijgen barsten en scheuren in de muren. Dat bracht me op een idee voor een stuk.
 
Aten ging schrijven met zwelklei als uitgangspunt, creëerde karakters en bedacht situaties, maar zonder vastomlijnd plan. "Ik had geen plot en geen thema, maar geleidelijk merkte ik waar ik naartoe wilde. Aten werkte met intervallen aan zijn stuk. "Er kwamen opdrachten tussendoor. Ondertussen was ik in mijn hoofd wel steeds bezig met Zwelklei."
In 2006 was het stuk klaar, maar Aten was pas echt tevreden met de volgende versie. Hij kreeg er de tijd voor want Zwelklei moest een jaartje op de plank blijven liggen. WTG had net het wrange 'Familie' van Maria Goos gespeeld en wilde ter afwisseling iets lichtvoetigs opvoeren. Niet dat Zwelklei zo zwaar is, maar het gaat ook over familieperikelen.
 
Centraal staat een echtpaar dat vijftig jaar is gehuwd. Verder zijn er een zoon met zijn vrouw en zestienjarige dochter en een gescheiden zoon met zijn nieuwe vlam. Deze aspirant-schoondochter gaat een feestelijk diner en familie organiseren zonder enig idee te hebben hoe de familie in elkaar steekt.
Het gaat er heftig aan toe, aldus Aten en Mulder. Meer willen ze niet verraden over de inhoud. En ze vertikken het om op het stuk een etiket te plakken. "Er is humor en drama. Het is spannend en geestig en er is een plot.
 
De auteur speelt mee in zijn eigen stuk. Hij is een van de zoons. Niet dat hij stond te trappelen, maar Mulder drong aan. "Ik wilde hem zo graag dat ik voor lief heb genomen dat hij weinig tijd had om te repeteren." De samenwerking heeft niet geleid tot heftige discussies. Mulder: "Het stuk zit handig in elkaar. Ik kon er goed mee uit de voeten. Tijdens de repetities voelde ik me geen moment op mijn vingers gekeken. Hij zat hier alsof het niet zijn stuk is. Aten: "Zo heb ik me steeds opgesteld. Als speler. Niet als de schrijver. Ik wist dat ik me er niet mee moest bemoeien. Daarbij zit zij op mijn lijn."
 
Peter Aten en Babette Mulder foto: Bart Homburg
 
DAGBOEK ZWELKLEI
 
21 APRIL 2004
Vrij impulsief begonnen met schrijven. Er is een vaag geraamte. Hoop het helder te krijgen. Eerste 5 bladzijden geschreven.
 
22 APRIL 2004
Vol goede moed verder gegaan. Bijna 3 bladzijden vandaag. Ik ga toch eerst karakterschetsen maken. Hoop al schrijvende meer te weten te komen over de personages.
 
29 APRIL 2004
Toch maar gewoon verder gegaan. Zonder persoonsbeschrijvingen. Probeer het al schrijvende helder te krijgen. Relatie tussen broers is matig. Tot bladzijde 19 gekomen.
 
3 MEI 2004
Heb de eerste 18 bladzijden herschreven. Moest voor mijn gevoel, anders kon ik niet verder. De ingrediënten moeten voorlopig voldoende zijn om verder te kunnen. Ik heb niet echt een plot dit keer, meer een aanleiding (50-jarig huwelijk). Het gaat meer over de personen die met zichzelf en met elkaar in de knoop zitten. Ben wel bang dat dat te weinig is. Ik moet nu eerst een stuk voor het parkfestival schrijven. Weet de titel al: Zwerfkei. Vond ik wel grappig, samen met Zwelklei.
 
26 AUGUSTUS 2004
Eindelijk weer verder gegaan. Herschreven tot bladzijde 21. Zwerfkei is Puzzel geworden.
 
18 MAART 2005
Deze week de draad weer opgepakt. Tot bladzijde 33 gekomen. Ik heb nu pas het gevoel dat ik in de personages kom. Hedwig moet nog op.
 
16 APRIL 2005
Zomaar doorgeschreven tot bladzijde 46 en dus tot de pauze. Maar nu eerst een wagenspel schrijven voor de cultuurdagen (De bebaarde feeks van Verreweg) en daarna nog een stuk over de meisjes van Verkade voor het Molenmuseum (Beschuit met meisjes). De slager, de bakker, de groenteboer is ook nog steeds niet af.
 
20 NOVEMBER 2005
Deze week aan het tweede deel begonnen. Moet verder, anders bederft het.
 
22 MEI 2006
Zwelklei is klaar. Heb vorige week het eind in één dag geschreven en mezelf verrast. Het is ook gewoon zitten en doorwerken, dan kom je altijd wel ergens.
(De definitieve versie van Zwelklei kwam in 2007, nadat het door theatergroep De Maan was gelezen op de toneelschrijfdagen in Amsterdam en na lezing door Bram van Erkel, die adviseerde om de scènes van Pleun en Reinder nog iets uit te breiden)
 
Toneelgroep WTG met ´Zwelklei´
 
Recensie in het Noordhollands Dagblad van maandag 14 april 2008 door Saskia Nassenstein
 
NIEUW STUK OM LANG OVER NA TE PRATEN
 
´Zwelklei´ is anderhalf uur boeiend, spannend, geestig en aangrijpend toneel. Schrijver Aten leverde het fundament, de WTG-spelers vormden het materiaal en regisseur Mulder bouwde er een voorstelling van die stond als een huis.
 
Bij aanvang was de spanning voelbaar. Een nieuw stuk van Peter Aten. Welke kant gaat dit op, hoorde je het publiek denken bij de openingsscène waarin een ouder echtpaar in de slaapkamer een gesprek voert terwijl zij een koffer inpakt. Een goedgebekte vrouw en een sullige man. Vijftig jaar getrouwd. De kinderen (twee zoons en aanhang) komen voor een feestelijk familiediner. Gezellig. Zij gooit de eerste steentjes in de nog rimpelloze vijver. Meldt dat ze weggaat. Heeft het over list en bedrog. Over de koeien die afgevoerd zijn. Toont hem haar afschuw. ´Alles ruikt naar jou´.
 
´Zwelklei´ omschrijven als een eigentijds boerendrama, is te kort door de bocht. Het speelt op een boerderij, maar de thematiek zit niet vast aan een specifiek milieu. Wel zijn de karakters geënt op gesloten plattelanders. Ook maakt de schrijver handig gebruik van het contrast dat dit milieu vormt met andere, stadse milieus. Die voert hij in middels personages die behoren tot de aanhang. Een ver doorgevoerd vegaatje, een geëxalteerde dame uit de televisiewereld en een gothik pubermeisje. ´Zwelklei´ is een met humor doortrokken drama. Iedereen is ongelukkig. Er zijn dingen voorgevallen in het verleden die hun sporen hebben nagelaten op de gezinsleden. De boerin is verbitterd. De zoons worstelen nog steeds met hun verleden. Dat werkt door in hun relaties. Kommer en kwel, in wezen, maar de ellende is uiterst zorgvuldig gedoseerd. Stapje voor stapje komt er iets boven water, steeds omlijst door flink uitgebouwde komische verwikkelingen.
 
De mooiste rol was voor Gré Berkhout. De boerin is een stadse, sinds haar huwelijk op het platteland opgeborgen vrouw die immens teleurgesteld is. Berkhout zette haar neer in al haar nuances. Hard, liefdeloos, onverzettelijk en zielig. Een grandioze prestatie. George Holstein kon als de ogenschijnlijk timide boer weinig uitrichten. De andere spelers daarentegen hadden allemaal excelleermomenten in het komische en in het dramatische vlak.
 
Het stuk is slim opgebouwd. Negen korte, vlotte scènes waarin steeds meer verontrustende steentjes in de vijver worden gegooid. Na de pauze is het familiediner. Het slotakkoord verliep ietwat chaotisch door het vuur dat de spelers in hun spel legden, maar indrukwekkend was het wel.

Reacties

Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl