P e t e r A t e n T h e a t e r

Een nogal ingrijpend ongeluk
 
3 dames
uitgegeven door De Toneelcentrale nr 6367 BESTEL
 
Emmy, Trudy en Mathilde, drie zusters van middelbare leeftijd, ruimen het huis van hun moeder op die pas is overleden. Trudy probeert de klus te rekken, omdat ze eindelijk weer eens samen zijn. Toch wil het maar niet gezellig worden. Mathilde is een halfzuster en om de tijd te doden wil Emmy nu eens uitpluizen wat er precies is gebeurd in de oorlog. Moeder is nooit duidelijk geweest over hoe Mathilde verwekt is, maar in één van de honderden lege wijnflessen die in de kamer staan zit een briefje dat op de valreep meer duidelijkheid verschaft.
 
EMMY
De plek waar je verwekt bent.
 
MATHILDE
Hm?
 
EMMY
Je sneed 't net aan.
 
MATHILDE
Niet.
 
EMMY
Wel. Daar hadden we 't toch over? Is best een aardig onderwerp. Ben jij daar niet nieuwsgierig naar? Je geboorteplaats is in wezen niet zo belangrijk. De plek waar je ontstaan bent lijkt me veel boeiender.
 
MATHILDE
Waar wil je naartoe? We weten allebei ongeveer hoe ik verwekt ben. Laat de details met rust.
 
EMMY
Moeder sprak er nooit over.
 
MATHILDE
En dat vind je gek?
 
EMMY
Nee, ik vraag me alleen af waar je de veronderstelling vandaan haalt dat ik op de hoogte ben.
 
MATHILDE
Dat zei je net.
 
EMMY
Heb ik dat gezegd?
 
MATHILDE
Een nogal ingrijpend ongeluk. Daar bedoelde je mij toch mee?
 
EMMY
Ja, maar daar gaat 't nu niet om.
 
MATHILDE
Waar gaat 't dan wel om?
 
EMMY
Nou kijk, als je tussen 't riet in een roeiboot ontstaat, kan ik me daar meer bij voorstellen, dan wanneer je op zolder wordt verwekt.
 
MATHILDE
O, dus dat weet je ook al.
 
EMMY
Wat?
 
MATHILDE
Dat ik op zolder ben verwekt.
 
EMMY
Dat vermoed ik.
 
MATHILDE
Dan weet je net zoveel als ik. Ook al ben ik misschien op zolder verwekt, ik was er niet bij. Voor de details moet je bij moeder zijn. Niet bij mij.
 
EMMY
Ik filosofeer alleen maar wat.
 
MATHILDE
Waarom?
 
EMMY
Omdat ik ervan overtuigd ben dat die hele geschiedenis de oorzaak is van jouw manier van leven, of van niet leven, zo je wilt.
 
MATHILDE
Hm.
 
EMMY
Maar 't is jouw leven.
 
MATHILDE
Jij bent in de koelkast verwekt.
 
Interview met Peter Aten en Allard Klok in het jan/mrt nummer van PLUG uit 1997 door Saskia van Rijnswou 
 
Peter Aten en Allard Klok in de restauratie op perron 1 van het Centraal Station te Amsterdam foto: Martijn Heil
 
LEKKER MET Z'N ALLEN IN EEN ZWARTE DOOS NAAR ANDERE MENSEN GAAN ZITTEN KIJKEN
 
Bij het Festival van het Ongespeelde Stuk wonnen afgelopen november twee jonge toneelschrijvers samen de eerste prijs: Allard Klok (26) en Peter Aten (29). Wat beweegt hen in dit virtuele tijdperk tot het schrijven van toneel?
 
Bij het jaarlijks terugkerende Festival  van het Ongespeelde Stuk van De Stichting Schrijverstoneel staan de toneelschrijvers centraal. Op die manier hoopt de Stichting het schrijven voor toneel te stimuleren en nieuw toneelrepertoire op te sporen. Bekende acteurs lezen toneelstukken voor die nog niet zijn opgevoerd. Het leuke daarvan is dat je een soort hoorspel bijwoont, waardoor de teksten veel meer tot je verbeelding gaan spreken. De schrijver die wint gaat met 10.000 gulden naar huis en heeft een dikke kans dat zijn stuk snel door een bekend gezelschap op het toneel zal worden gezet. Plug sprak met de toneelschrijvers, die op dit moment ook nog student dramaschrijven aan de Utrechtse Theaterschool en grafisch ontwerper bij de NOB-televisie zijn.
 
'Tak en Reggie' van student dramaschrijven Allard Klok en 'Een nogal ingrijpend ongeluk' van grafisch ontwerper Peter Aten werden dit jaar aangewezen als de beste stukken. 'Tak en Reggie' gaat over twee jongens die op de vlucht zijn en in een lege fabriekshal een meisje ontmoeten, dat naar iemand op zoek is. Er verschijnt nog een man, die hen probeert in te palmen met een new-age-achtige waarheid.
Allard: "'Tak en Reggie' past echt bij dit moment. Richtingloosheid, mensen die ergens naar op zoek zijn. New Age. De personages hebben alle vier hun eigen waarheid. Wat vandaag de waarheid is, is morgen weer iets anders."
In 'Een nogal ingrijpend ongeluk' van Peter Aten zijn drie zusters van een jaar of vijftig gedwongen een week met elkaar op te trekken, wat ze gewoonlijk nooit doen. Maar hun moeder is overleden en ze moeten haar huis leeghalen. Omdat ze enkele dagen op elkaars lip zitten, lopen de irritaties flink op. Een van de zusters is een halfzuster en een van de zusters wil precies uitzoeken hoe het zit en het komt tot een heftige ontknoping.
Peter: "Het valt mij op dat ik niet over mijn eigen generatie schrijf. Dood, aftakeling van mensen, dat boeit me op dit moment ontzettend. Ik weet niet hoe dat komt. Ik ben er misschien nog niet aan toe om over mensen van mijn eigen leeftijd te schrijven. Dit staat verder van me af. Hier krijg ik meer inspiratie bij. Dat de jury voor twee heel verschillende stukken kiest, dat is toch grappig. Allard z'n stuk is abstracter dan het mijne. Wat er precies gebeurd is, waar het zich afspeelt, dat laat hij meer open. Ik ben echt met een begin en een eind bezig, met afronden. De jury vond mijn stuk van klassiek dramaturgische opbouw."
Allard: "Het leuke van dit festival vind ik dat onze stukken gelezen zijn door acteurs. Regisseur Jules Terlingen heeft dingen met 'Tak en Reggie' gedaan die ikzelf anders had gedaan, maar die veel beter zijn. Hoe kom je erop, denk ik dan. En hij heeft ook dingen gedaan die ik niet zo fantastisch vind. Dat is het mooie ervan als een andere regisseur met jouw stuk aan het werk gaat. Uiteraard heb je er bepaalde ideeën over. Het moest geen ramstuk worden, van hoe heftiger hoe beter. Maar het leent zich niet voor vier mensen op een rijtje die tegen elkaar aanpraten. Er zit vaart in de tekst, dat merk je zodra een acteur begint te lezen.
Wie bang is dat een regisseur er iets heel anders van maakt, moet geen toneelschrijver worden. Wil je dat iets op een bepaalde manier gespeeld wordt, dan moet dat blijken uit de dialoogtekst. Dat moet je allemaal niet in twintig regels in de regieaanwijzing uit gaan leggen.
 
Gaan jullie zelf vaak naar toneel?
Peter: "Ik speel zelf bij een amateurtoneelgezelschap en regisseer daar soms ook. Zo af en toe ga ik kijken. Ik volg wel alles, lees veel recensies. Door mijn werk als grafisch vormgever bij het NOB moet ik vaak 's avonds werken en dan komt het er niet van om naar voorstellingen te gaan."
 
Ben jij een echte liefhebber, Allard?
"Ik zie zo'n twee, drie voorstellingen per week. Ik werk als programmeur bij een theater, zo kan ik voor weinig geld veel voorstellingen zien."
 
Wanneer hebben jullie een echt goede avond in het theater?
Allard: "Als ik geraakt word, dat vind ik het belangrijkste. Het moet me iets doen. Ik wil een verhaal horen. Er moet een bepaalde ontwikkeling zijn. Gisteren zag ik weer een of andere montage-achtige voorstelling met actrices die allemaal dingen over zichzelf vertellen. Dat vind ik niks, ik wil een verhaal horen."
Peter: "Maar jij bedoelt niet een verhaal met een kop en een staart, want jouw toneelstuk is juist vrij open. Een goed toneelstuk laat zien dat je serieuze en heel erge dingen ook van de vrolijke kant kunt bekijken. Maar net zoals Allard zegt, het moet je in de eerste plaats iets doen. Als ik een stuk zie waaraan ik geen touw kan vastknopen, ga ik al gauw zitten zuchten. Een gevoel dat ik ook snel krijg bij moderne dans: het kan heel mooi zijn, maar soms is het zo dat ik denk; wat staan jullie je hier allemaal uit te sloven?"
 
Hoe kom je erbij om voor toneel te schrijven?
Allard: "Voor ik naar de Theaterschool ging had ik nog nooit een voorstelling gezien, eigenlijk. Ik was 21 en ik vond dat het tijd werd om eens iets met m'n leven te gaan doen. Acteren leek me lekker fysiek, veel bewegen, dansen, hard werken geblazen. Na mijn eerste jaar aan de Theaterschool in Utrecht wist ik dat ik niet wilde spelen, want op toneel voelde ik me helemaal niet prettig. Toen waren ze net begonnen met de studierichting dramaschrijven. De eerste dag dat ik daar zat, wist ik meteen dat dat het helemaal was."
Peter: "Ik schreef al heel lang, voor de lol. Ik ben begonnen omdat mijn vader een typmachine kocht, toen ik tien was, en ik het leuk vond om achter die typmachine te zitten. Omdat ik iets te typen moest hebben ben ik verhaaltjes gaan verzinnen. Ik zat al bij die toneelgroep toen ik meedeed aan de Publiekstheaterprijs. Ik was inmiddels overgestapt van proza naar toneel omdat ik merkte dat ik naar verhouding toch al veel dialoog schreef en dat ik dat ook het leukst vond om te doen."
 
Wat is het boeiende van toneel?
Peter: "Theater is eerijk en direct. Het heeft als voordeel op film dat er minder mee gemanipuleerd kan worden, door de montage bijvoorbeeld. Ik denk dat je bij film eerder de controle over je verhaal verliest dan bij theater."
Allard: "Ik heb vaak ontzettend slechte zin en als ik dan naar het theater ga, krijg ik een gevoel van lekker thuiskomen. Theater heeft een prachtige illusie. Je zit in een zwarte doos, lichten erop. Het is toch eigenlijk krankjorum om daar met z'n allen bij elkaar te zitten en dan naar andere mensen te gaan zitten kijken?"
 
Interview met Peter Aten in het Noord-Hollands Dagblad van donderdag 7 november 1996 door Hans Kottmann
 
"MIJN STUKKEN COMPENSEREN GROTE AFKEER VAN RUZIES"
 
De derde editie van Het Festival van het Ongespeelde Stuk in het Amsterdamse theater Bellevue is van start gegaan met een reading van 'De Poel', een co-productie van Hans Dorrestijn en Arie Kant. Daaruit blijkt dat ook bekende schrijvers hun stukken lang niet altijd daadwerkelijk gespeeld kunnen krijgen.
 
Er wordt in Nederland sowieso meer toneel geschreven dan opgevoerd. De Stichting Schrijverstoneel, die beoogt Nederlandse auteurs te stimuleren bij het schrijven van nieuw toneelwerk, selecteerde vijf speelklare stukken, aangevuld (buiten mededinging) met 'Judaspenningen': een nog totaal onbekend toneelstuk van Annie M.G. Schmidt dat een half jaar geleden opdook uit de archieven van het Theaterinstituut.
 
Een cast met klinkende namen verzorgt de readings. Dramaturgen en toneelleiders kunnen zich vastbijten in vers toneelvoer en het publiek heeft de kans een mogelijke potentiële topper in een pril stadium te zien. De auteur van het beste stuk krijgt tienduizend gulden. Eerdere winnaars waren Frank Houtappels (voor 'Aan het eind van de Aspergetijd') en Ruud van Megen (voor 'De Egyptische schaatser').
 
Peter Aten (1967) uit Wormer is tot zijn verrassing geselecteerd met zijn stuk 'Een nogal ingrijpend ongeluk'. Aanstaande zondag ziet hij zijn geesteskind ook nog eens tot leven gewekt worden door drie actrices van naam en faam: Ann Hasekamp, Kitty Courbois en Sigrid Koetse. Als grafisch vormgever is Aten onder meer werkzaam bij het NOB, waar hij bijdragen levert voor het NOS-journaal en het Jeugdjournaal.
 
Peter Aten: "Dat zijn natuurlijk fantastische actrices, die er nog eens een extra draai aan kunnen geven. Ik had het stuk eerst naar Gislebert Thierens (een groot impressariaat dat vrije producties uitbrengt, red.) gestuurd en die heeft het doorgezonden. Ik vind het frappant dat het uitgekozen is. Er zijn niet zo veel vrouwenrollen waar je je tanden in kan zetten. Misschien was dat een reden voor selectie."
 
Begin dit jaar werd zijn schrijvers- en regiedebuut 'Uit de kille grond van mijn hart' tijdens het Eenakterfestival in Westzaan opgevoerd door de Zaanse toneelvereniging WTG, waar hij als speler actief is. Het absurd-macabere stuk gaat over een man die weigert de dood van zijn vrouw te aanvaarden. Aten: "Die man maakte dat eigenlijk in zijn verbeelding mee. 'Een nogal ingrijpend ongeluk' is een stuk realistischer. Het gaat over drie zusters (Emmy, Trudy en Mathilde) die het ouderlijk huis opruimen waar hun bejaarde moeder onlangs is overleden. Naarmate dat langer duurt beginnen de irritaties op te lopen. Er wordt een groot onderwerp verzwegen dat met de oorlog te maken heeft en dat komt tot een uitbarsting."
 
Dat het stuk om drie zusters draait blijkt inderdaad geïnspireerd op Tsjechov, maar daarmee houdt de overeenkomst volgens Aten ook op. Wie zijn stukken over elkaar schuift ziet naast het thema 'dood' ook 'het leed dat familie heet'. Aten zoekt een mogelijke verklaring: "Het thema 'dood' fascineert me. Het maakt eerder ideeën bij me los dan het leven. Mijn fantasie kent ook een morbide inslag, waar ik dan wel graag een komische draai aan mag geven. Ik kan niet tegen ruzie. Ik schrijf grager en beter dan ik praat. Misschien zijn mijn toneelstukken dus wel een soort compensatie."
 
Artikel in Het Parool van 18 november 1996
 
SCHRIJVERS ATEN EN KLOK WINNEN PRIJS
 
AMSTERDAM - In Theater Bellevue hebben gisteravond de schrijvers Peter Aten en Allard Klok de Prijs van het Festival van het Ongespeelde Stuk 1996 in ontvangst genomen. Aan de prijs is een bedrag van 10.000 gulden verbonden. De schrijvers delen dit bedrag.
 
De jury besloot de ingezonden toneelstukken van de schrijvers voor te dragen, omdat die van betekenis kunnen zijn voor het Nederlands toneel. Het gaat om 'Een nogal ingrijpend ongeluk' van Peter Aten en 'Tak en Reggie' van Allard Klok.
 
De winnende bijdrage van Peter Aten behandelt de spanningen tussen een moeder en haar dochters, die ontstonden na een ongeval dat zich vijftig jaar geleden voordeed. Allard Klok schetste een moment in het leven van vier personen, waarmee hij een eigentijds beeld neerzet van hedendaagse jongeren en hun mentaliteit. (ANP)
 
           
 
 
Sigrid Koetse en Kitty Courbois foto's: John Schaffer
 
JURYRAPPORT, De Prijs van het Festival van het Ongespeelde Stuk 1996, uitgereikt op zondag 17 november 1996 in Theater Bellevue te Amsterdam
 
De jury draagt nu voor een gedeelde prijs twee auteurs voor, waarvan zij vindt dat hun stuk van betekenis kan zijn voor het Nederlands toneel.
Na kennisgenomen te hebben van de door Hans Dorrestijn en Arie Kant opgetekende spanningen in een polder, van het door Theo Olthuis vormgegeven leed van op elkaar uitgekeken oudere echtelieden, van de onder verkrampte ironie verstopte tragedie in een homosexuele relatie waar Jan de Groot een stuk van maakte, van het portret dat Allard Klok maakte van heel energieke jongelui die niks zinvols omhanden hebben, werd ons vanmiddag door Peter Aten een blik gegund in het leven van drie zusters die problemen hebben met elkaar, met het heden en het verleden.
 
Om met het laatste te beginnen: Peter Aten schetst in 'Een nogal ingrijpend ongeluk' drie vrouwen die met elkaar als zusters en halfzusters opgroeiden. In de dialogen die zij voeren bij het opruimen van de boedel van hun overleden moeder komen hun verschillen in karakter en de daaruit voortvloeiende onderlinge spanningen op overtuigende wijze tot uitdrukking. Het ingrijpende ongeluk waar het stuk zijn titel aan ontleent, vond een goede vijftig jaar geleden plaats. Het heeft zonder dat iemand het wilde of zich daarvan bewust was, spanningen tussen moeder en dochters en tussen de dochters onderling veroorzaakt. Aten geeft daaraan op geloofwaardige en vaak geestige wijze vorm in zijn welhaast volgens de regels van de klassieke dramaturgie geschreven stuk.
 
Anders ging Allard Klok te werk in 'Tak en Reggie'. Hier geen verhaal met een begin en een einde, maar een momentopname van leven met een onduidelijke bron en een in het niets verdwijnend verloop. De korte tijd uit het door Klok opgetekende bestaan van de vier personages geeft een duidelijk beeld van hedendaagse jonge mensen en van eigentijdse mentaliteit. Hij weet een spannende, Pinter-achtige situatie te scheppen waarin de afhankelijkheid van de personages van elkaar op overtuigende wijze tot uitdrukking komt, ondanks het streven van elk van hen om zich persoonlijk te profileren.
 
Het zijn deze twee schrijvers, Allard Klok en Peter Aten, die de jury voordraagt voor de te delen prijs van het Festival van het Ongespeelde Stuk. De prijs zal worden overhandigd door de heer Eelco Dijk, voorzitter van de Stichting Schrijverstoneel.
 
Jury: Annemarie Heyligers, Gerrit ter Horst (voorzitter), Paul Muller, Charlotte Riem Vis en Kick Stokhuyzen.
 
Toneelgroep Cameleon met Een nogal ingrijpend Ongeluk
 
Recensie Haghespel door Gary van der Heemst
 
Regisseur Manon Barthels toont hier een overduidelijke voorkeur voor innerlijke tekstbeheersing. Ieder woord en iedere zin krijgt een sterke betekenis mee door de prachtige inleving van de actrices. De tekst komt niet meer uit een boekje, maar uit de beleving van de personages, die hierdoor ook in het stille spel voortdurend hun gedachten en twijfels laten zien in mimiek en houding.
Dit stelt de kijker in staat mee te leven met de emoties van drie totaal verschillende zussen die het huis van hun aan overmatig drankgebruik overleden moeder opruimen. Eén van de drie is in de oorlog per ongeluk verwekt terwijl pa in een kamp zat. Tijdens het stuk wordt langzaam duidelijk hoe de drie daar ieder op hun eigen manier mee omgaan en wat er indertijd gebeurd is.
De mooie interactie tussen de dames werd regelmatig onderbroken door intermezzo's van fantasieën of verstilde momenten in slowmotion met goed gekozen muziek. Dit werkte afwisselend lachwekkend of vervreemdend maar ook als mooie momenten van stilstaan bij gevoelens. En steeds "verlichtend" op het vrij zware thema, hoewel juist het belangrijke licht hierbij af en toe faalde. Ook was er iets minder aandacht besteed aan de mise-en-scène, veroorzaakt door een wat ongelukkige plaatsing van de verschillende locaties op het toneel door de beperkte ruimte. De meestal heel natuurlijke bewegingen van de speelsters vertoonden daardoor soms wat rare loopjes. Misschien bedoeld om de absurdistische elementen te versterken die de realiteit regelmatig doorbrak. De verschillende spelvormen versterkten de inhoudelijke ervaring op een vloeiende manier.
Het decor was bizar, tot het meubilair toe opgebouwd uit lege drankflessen. Niet praktisch, wel mooi.
 
Het is moeilijk de drie speelsters afzonderlijk te beoordelen. Ze speelden totaal verschillende personages, maar versterkten elkaar in samenspel tot een gelijkwaardige eenheid. Aangevuld met subtiele maar wrange humor en een goede balans tussen ingehouden emoties en verbale explosies. Toneel was hier duidelijk een teamsport.
Ali Molenaar speelde de "bastaard" Mathilde, een maagd van 52, met veel mooi beleefd stil spel en af en toe gevoelsuitbarstingen die rauw uit haar hart leken te komen.
Lies Oldenhof als Emmy veranderde constant van chique stijl kleding, die ze had meegenomen. Ze was een prachtig volgehouden arrogant en narcistisch kreng van 'maar' 60, die alle mannen er nog onder hield, want: "wat is er nou belangrijker dan sex?"
Lia van Alenburg was de snelle, drukke, veelpratende verslonsde huismoeder Trudy, die te pas en te onpas fotografeerde met de opmerking: "gezellig hè?". Zelfs bij het stil lezen van een brief was duidelijk wat ze dacht.
Ach, er was nog een mannelijke bijrol van Armin de Koning, als macho monteur, die met mooie beheersing een slowmotion dans met striptease uitvoerde. Tot de laatste geile blik toe goed.
 
Toneelgroep K-oulissen met Een nogal ingrijpend Ongeluk

Reacties

Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl