Elisabeth wordt 85 en haar dochter Rita verrast haar met een weekend in een bungalowpark. Ook de rest van de familie is aanwezig. De meningen over het nut van de viering lopen echter sterk uiteen. Elisabeth lijdt namelijk aan de ziekte van Alzheimer, zodat het hele 'feest' aan haar voorbij gaat. Bovendien liggen de kinderen voortdurend met elkaar overhoop. In het bijzijn van Elisabeth worden ettelijke discussies gevoerd over rondslingerend speelgoed, roken, vervroegd pensioen, smetvrees, euthanasie en kippenpootjes.

 

 

RITA

Harm, waar ben je in godsnaam mee bezig!

 

HARM

Waar ik mee bezig ben? Dat zie je toch! Zwart! Alles is zwart! Ik voel me net een gerookte paling!

 

 

RITA

Harm, doe normaal!

 

HARM

Ik ben verdorie drie uur met die bouten bezig geweest!

 

RITA

Ja, dat weet ik wel!

 

HARM

Drie uur! En waarvoor?

 

RITA

Haal ze dan van de barbeque af als ze klaar zijn!

 

HARM

Wat?

 

RITA

Haal ze eraf als ze klaar zijn! Mijn god! Ik moet je altijd alles voorkauwen!

 

HARM

Waar moet ik er mee heen als ze klaar zijn! Niemand eet ervan!

 

RITA

Dat blijft wel even warm Harm!

 

HARM

Nou, jij had blijkbaar hele andere dingen aan je hoofd!

 

 

HARM

't Zag er niet naar uit dat je trek had!

 

RITA

Schreeuw niet zo tegen me!

 

HARM

Ach wat! Jij hebt mij toch ook gewoon afgeblaft!

 

RITA

Harm!

 

 

HARM

En dat rotjack hoef ik ook niet meer! Ik stik de moord in die synthetische rommel!

 

RITA

Harm!!

 

HARM

Nee niks! Ik ben 't zat!

 

 

PIET

Ze zijn verrukkelijk hoor.

 

RITA

Harm, raap dat op!

 

PIET

Echt verrukkelijk.

 

ELLIE

Hou je mond.

 

PIET

't Is waar.

 

ELLIE

Dat zal wel, maar de rest ligt in de open haard.

 

RITA

Raap dat op!

 

HARM

Nee.

 

RITA

Wel verdorie, ik vraag 't niet nog een keer!

 

HARM

Nee!

 

 

RITA

O, je bent onmogelijk! Weet je dat?! Je bent gewoon... Kan zo naar Zimbabwe!

 

HARM

De Noordpool is beter!

 

 

 

De afgelopen jaren kwam toneelvereniging WTG steeds voor de dag met een gedegen blijspel. Zo'n stuk waarbij  bij voorbaat vaststond dat het een succes zou worden. Dit keer speelt WTG niet op zeker. Gekozen is voor 'Roet' van Peter Aten. Aten is een aankomend schrijver, afkomstig uit de eigen gelederen van de toneelgroep en 'Roet' is nog nooit gespeeld. Een gewaagde onderneming van WTG. Maar de groep heeft er vertrouwen in, want Aten is ook de auteur van de eenakter 'Duifje' en die viel bij het publiek zeer in de smaak.

 

'Roet wordt dit weekeinde twee keer opgevoerd in De Bres in Wormerveer. Twee van de zeven rollen worden gespeeld door een Aten: zijn moeder Mia en zijn tante Marjan. De auteur die voorheen zijn eigen stukken regisseerde, maakt zich niet al te druk over de uitvoering van zijn werkstuk. "Ik heb het uit handen gegeven. Geen tijd. Joss Fluhr doet de regie en zij is heel enthousiast. Af en toe ben ik wel eens gaan kijken en wat ik zag beviel," zegt Aten voorzichtig.

 

De 32-jarige Aten doet al heel lang aan toneelspelen en WTG is zijn vereniging. Zoals te verwachten van een telg uit de familie Aten. Maar deze Aten schrijft ook. "Deed ik als kind al. Verhaaltjes en toneelstukjes. Het komt door mijn moeder, denk ik," zegt Aten. "Ik ging al vroeg mee naar toneel en ik vond het leuk. Bovendien werd ik op de basisschool aangemoedigd om toneelstukjes te schrijven." Rond z'n twintigste ging Aten zich serieus bezighouden met schrijven en sinds een paar jaar timmert hij aan de weg als auteur. Een aantal van zijn stukken is uitgegeven en een drietal is opgevoerd op eenakterfestivals.

 

Aten, die een opleiding aan de Rietveld Academie heeft gevolgd, is werkzaam als grafisch vormgever bij het Nederlands Omroep Productiebedrijf (NOB). "Een vaste baan. Ik ben niet geboren voor het vrije kunstenaarsschap. Het schrijven doe ik erbij. M'n werk is leuk, maar schrijven ook. En ik heb het nodig. Ik kan er m'n creativiteit in kwijt."

 

'Roet', Atens tweede avondvullende stuk, dateert van vier jaar geleden. "Sindsdien ben ik niet meer aan een lang stuk toegekomen. Wel aan eenakters. Inmiddels heb ik een aardige buffer waaruit men kan putten. In de periode dat ik tijd genoeg had, heb ik best veel gedaan. In het begin was ik heel onzeker over wat ik schreef. Ik schatte mezelf niet zo hoog in. Maar na de opvoering van m'n tweede eenakter, door Will Broerse en Jaap Jongh van WTG, kreeg ik wat meer zelfvertrouwen. Iedereen vond het een goed stuk. En door het succes van 'Duifje' kreeg ik nog wat meer zekerheid. Maar ik heb bij WTG nooit gezegd: Jullie moeten een stuk van mij gaan spelen. Op een gegeven moment was de tijd gewoon rijp om te zeggen: Ik heb iets op de plank liggen." Aten gaf 'Roet' ter lezing aan Will Broerse. "Zij fungeerde als klankbord. Ze is best kritisch, maar ik had vertrouwen in haar mening. Daar had ik wat aan." Alvorens de toneelgroep met 'Roet' aan de slag ging heeft Aten het stuk kritisch bekeken en het een en ander gewijzigd en geschrapt. "Maar veel heb ik er niet meer aan gedaan. Het zit goed in elkaar. Het bevalt je, of niet."

 

'Roet', dat vorig jaar is uitgegeven door de NVA, speelt zich af in een bungalowpark. In een van de bungalows heeft zich een familie verzameld om de verjaardag van de 85-jarige moeder te vieren. Een zinloos feestje, want de moeder heeft Alzheimer. Aten: "Ik kwam op het idee toen ik met m'n schoonfamilie in zo'n park was. Ik stelde mij zo'n familie in een bungalow voor. Al die zure gezichten. Maar wel triest. In het stuk laaien de discussies hoog op, maar ik heb het zo geschreven dat er ook veel te lachen valt. Ik wil dat mensen een leuke avond hebben, maar ze ook laten nadenken over iets. In dit geval euthanasie, over de dood. Voor mij is een stuk geslaagd als men het leuk vindt en erover blijft nadenken of napraten."

 

Aten wordt, zegt hij, gefascineerd door de dood en door alles wat met de dood te maken heeft. "En door wrikkende relaties. Serieuze thema's, verpakt in een goed verhaal met af en toe wat kolder en met een onverwachte clou op het eind. Een beetje bizar. Ze zeggen dat ik in de trant van Roald Dahl schrijf, maar daarvan was ik me niet bewust. Ik heb alleen zijn kinderboeken gelezen. Later heb ik een bundel van hem gekocht. Na een paar verhalen ben ik gestopt met lezen. Ik was bang dat ik ideeën van mezelf zou tegenkomen."

 

WTG tijdens een repetitie van 'Roet'

 

 

 

Een nimmer gespeeld stuk van en aankomend toneelschrijver op het repertoire nemen, vereist moed. WTG had de moed om 'Roet' van de jonge Peter Aten op de planken te brengen. De première van 'Roet' werd een gedenkwaardige gebeurtenis.

 

Het stuk van de uit de WTG-gelederen afkomstige Aten stond als een huis en de voorstelling sloeg in als een bom. Zet een paar families die slecht met elkaar overweg kunnen bij elkaar en het gehakketak is niet van de lucht. In 'Roet' drijft toneelschrijver Peter Aten twee zussen, een broer en hun partners bijeen in een bungalowpark. Eenmaal gevangen in een bungalow komen de verwijten los en het duurt niet lang of ze kunnen elkaars bloed wel drinken. Dat de reden van hun samenkomst de verjaardag van hun aan Alzheimer lijdende moeder is, is slechts bijzaak. Moeder doet er niet toe. Het eigenbelang staat voorop.

De personages in 'Roet' zijn absoluut niet aardig ook al denken ze van wel. De alles regelende Rita (Mia Aten) vindt zichzelf heel sociaal, maar is bazig en drammerig. Haar keurige man Harm (Dolf Alberts) is een slappe Tinus die zich uit gemakzucht laat koeioneren. Haar broer Piet (Jaap Jongh), een succesvol zakenman, is een zelfingenomen kwast en haar schoonzus Ellie (Marjan Aten) een egoïstisch kreng die vindt dat zij de wijsheid in pacht heeft. In schril contrast met dit kwartet ego's staan zus Sophie (Ria Jak), een beklagenswaardig wezen dat aan smetvrees lijdt en haar aan de kant gezette echtgenoot (Guido Hagen).

 

Hoewel ze aanvankelijk nog wel te pruimen zijn, vertonen de karakters steeds meer scherpe kantjes. Als het geheel zich toespitst rond de kwestie euthanasie geven de diverse familieleden weinig blijk van mededogen. Dat Sophie in ernstige psychische nood verkeert en bezig is zelfmoord te plegen ontgaat hen. Ze hebben het te druk met zichzelf.

 

Aten laat de toeschouwer aangaande het verschijnsel 'mens' weinig illusies. Deprimerend, zou je zeggen, maar hij verpakt zijn zwartgallige visie bijzonder aantrekkelijk. De teksten zijn vlot, vermakelijk en af en toe om te schateren. Als het wat diepzinnig moet zijn, loopt het echter allemaal wat stroef. Aten is op z'n best in dialogen tussen personen die elkaar de waarheid zeggen. Of beter: 'toebijten'. Marjan Aten (het kreng) had de meest venijnige tekst en benutte haar kans om te excelleren. Mia Aten, Dolf Alberts en Jaap Jongh hadden weinig moeite met hun karakters. De gestoorde Sophie en haar man waren door de schrijver minder duidelijk gekarakteriseerd en dat was te merken aan de vertolkingen van Ria Jak en Guido Hagen. De na afloop gehuldigde Ank Stelling was volstrekt geloofwaardig als de demente moeder. Een formidabele prestatie.

 

Joss Fluhr zorgde voor een begripvolle regie met veel aandacht voor details. De subtiel gebruikte muziekflarden waren goed gekozen en sfeervol. Een verrassing was de slotscene. Het filmisch aandoende einde van 'Roet' was oogstrelend en onverwacht aangrijpend. Aten en WTG hebben samen de sprong gewaagd en de overkant glansrijk gehaald.

 

Mia Aten en Dolf Alberts in 'Roet'

 

Trailer van Roet. WTG in 2000

Volop aandacht van de kinderen voor molenaar Leo Dekker die vertelt over Japiefoto Jolanda Hoogendoorn

 

KOOG AAN DE ZAAN - Luid geklingel in molenmuseum Het Pink. "De klok heit 3. Het is midden in de nacht, de molenaar wacht," schalt de stem van Leo Dekker door de molen. De Assendelver speelt een molenaar uit de tijd van Japie, de molenaarsknecht uit 1870.

 

De leerlingen van groep 5 van basisschool Het Eiland uit Zaandam zijn er stil van. Luisteren met volle aandacht naar het verhaal van de molenaar. "Japie moest hard werken voor zijn centen. Verdiende 110 euro per jaar. Ja, kinderen, daar kun je nog geen speeltje 'Wii' voor kopen. En Japie had het ook koud, droeg midden in de nacht wel drie lagen kleding over elkaar," vertelt de molenaar.

De kinderen van Het Eiland waren in de molen, en later in het Molenmuseum, om een dagje mee te maken uit het leven van Japie, de molenaarsknecht. Daar hoorde het verhaal van 'molenaar' Leo Dekker bij. Na het verhaal mogen de kinderen zelf aan de slag en doen hun uiterste best om een molentje te maken.

 

Bryan Dijkstra (9), één van de leerlingen van Het Eiland: "Ik vind het hier heel leuk. De molenaar was erg grappig. Ja, dit is leuker dan rekenen en taal."

 

bron: Noord Hollands Dagblad, Albert Meester - 17 september 2009

 

Voor het Molenmuseum heb ik een interactief hoorspel geschreven voor basisscholen. Het zal van 14 september tot 25 oktober gespeeld worden in de oliemolen Het Pink in Koog a/d Zaan. Japie's gladhoorspel beschrijft een dag uit het leven van Japie, de molenaarsknecht. Het wordt door 6 molenaars verteld. Het publiek mag hier met behulp van allerlei attributen geluiden bij maken. We zijn gister voor het eerst bij elkaar geweest.

 

 

Reinder en Pleun zijn vijftig jaar getrouwd. De nieuwe vriendin van hun zoon Rinse vindt dit een mooie gelegenheid om een familiediner te organiseren. Ze hoopt een warm nest te vinden, maar stuit op onbegrip en oud zeer. Het goedbedoelde vegetarische diner doet daardoor meer denken aan het laatste avondmaal dan aan een feestelijke bruiloft.

 

ZWELKLEI;

Klei met een sterk absorberend vermogen. Deze kleisoort kwam in het nieuws naar aanleiding van bodemonderzoek boven de Groningse gasvelden. In de omgeving daarvan treden de laatste decennia nogal eens aardschokken op, waardoor gebouwen soms flinke schade oplopen. Verondersteld werd dat die aardschokken het gevolg waren van de grootschalige gaswinning, maar inmiddels is er een theorie dat de schade aan gebouwen als gevolg van die aardschokken weleens vergroot zou kunnen worden door de zwelklei in de bodem.

 

RINSE

Weet je waar ik nou de hele tijd maar aan moet denken, ma?

 

PLEUN

Nee, Rinse. Dat weet ik niet. Ik weet niet wat jij denkt.

 

RINSE

Aan spijt. Aan hele sterke spijt.

 

PLEUN

Goed. Dat weten we dan ook weer. Dank je wel dat je ons dat inkijkje in jouw gedachtenwereld geeft. Heel jammer dat dat alleen maar voorkomt als je dronken bent.

 

RINSE

Ik ben niet dronken!

 

PLEUN

Je moet wel dronken zijn, anders zei je dit niet allemaal.

 

RINSE

Ik ben niet dronken!

 

PLEUN

Nou, dan ben je niet dronken! Dan ben je alleen maar heel erg in de war al maandenlang! Je hebt wel wat aangericht zeg, door Femke te verlaten!

 

DORA

Mag ik de autosleutels?

 

PLEUN

Nee, jij gaat zitten!

 

DORA

Pardon?

 

PLEUN

Dit is mijn feest en ik bepaal wanneer je weg mag!

 

DORA

Ik wil nu graag weg.

 

PLEUN

En wat hebben we hier?

 

 

RINSE

O Wiep, dit lijkt mij nu niet 't juiste moment.

 

WIEP

Jawel. Mij wel.

 

PLEUN

Rinse zou toch moeten weten dat dat niet aan mij besteed is.

 

WIEP

En waarom niet als ik vragen mag? Wat is er nou zo moeilijk aan ontvangen?

 

RINSE

Voor iemand die niet geven kan is dat waarschijnlijk net zo moeilijk.

 

PLEUN

Ach, hier spreekt een filosoof.

 

RINSE

Nee hoor, gewoon één plus één. Daar hoef je niet voor gestudeerd te hebben.

 

WIEP

Alstublieft. En nog vele jaren.

 

RINSE

Moest ik dan niet speechen?

 

WIEP

Nee, laat nu maar.

 

RINSE

Ik wil best iets zeggen hoor.

 

WIEP

Er is denk ik al genoeg gezegd. Denk je ook niet?

 

RINSE

Hij daar doet z'n bek niet open.

 

 

WIEP

Rinse!

 

PLEUN

Alsof jij zo spraakzaam bent. Normaal gesproken.

 

RINSE

Gaat er nou geen enkel belletje bij je rinkelen? Geen moment van; wacht 'ns even...

 

PLEUN

Moet ik dit cadeau nog openmaken, of hoe zit 't?

 

RINSE

Ja, maak maar open. Tuurlijk. Ander onderwerp.

 

PLEUN

Ik heb al zo'n vermoeden.

 

RINSE

Ja, laten we raden. Wat zou 't zijn? Welmer? Enig idee?

 

WELMER

Moet ik dat echt zeggen?

 

RINSE

Nou, je kunt 'r toch wel iets bij verzinnen. Ik bedoel, een dildo zal 't niet zijn.

 

WIEP

Hou op.

 

PLEUN

Ik maak 't maar gewoon open.

 

 

Ja.

 

RINSE

Ja.

 

PLEUN

Dat dacht ik al.

 

RINSE

Ja.

 

PLEUN

Een schilderij.

 

RINSE

Ja.

 

 

Je houdt 'm ondersteboven.

 

PLEUN

O, heeft dit nog een bovenkant dan?

 

WIEP

Het is de boerderij.

 

PLEUN

Aha. De boerderij, Reinder.

 

RINSE

En de stallen. Als je goed kijkt, zie je nog iemand met z'n broek op z'n knieën. Zie je?

 

 

 

WORMERVEER - Het vierde avondvullende stuk van de Zaanse toneelschrijver Peter Aten is getiteld 'Zwelklei'. Toneelvereniging WTG heeft het op haar programma gezet en Babette Mulder doet de regie. De (wereld)première is op 17 april in La Brèche te Wormerveer. Aten is zo'n beetje de huisschrijver van de toneelvereniging.

 

Hij is als speler al jaren aan WTG verbonden. Al zijn stukken, korte en lange, zijn door WTG of spelers van deze groep opgevoerd. Met zijn nieuwe stuk heeft hij evenmin hoeven leuren. 'Zwelklei', een tragikomisch familiedrama, werd omarmd door zijn thuisclub.

Voor de regisseur Babette Mulder die drie jaar geleden bij WTG kwam, is het de eerste keer dat ze een Aten-stuk onder haar hoede heeft. Het is haar absoluut niet opgedrongen, zegt ze. "Ik heb het zelf voorgesteld. Ik las het en vond het heel mooi. En niet omdat het van Peter is."

 

'Zwelklei' heeft een lange ontstaansgeschiedenis, vertelt Aten. "Eigenlijk begon het met de titel. Zwelklei. Een mooi woord, vond ik. Vier jaar geleden stuitte ik erop. Het is een grondsoort die in het noorden van ons land voorkomt. Het is sterk absorberende klei die bij droogte flink krimpt. Huizen die op deze grond staan, krijgen barsten en scheuren in de muren. Dat bracht me op een idee voor een stuk.

 

Aten ging schrijven met zwelklei als uitgangspunt, creëerde karakters en bedacht situaties, maar zonder vastomlijnd plan. "Ik had geen plot en geen thema, maar geleidelijk merkte ik waar ik naartoe wilde. Aten werkte met intervallen aan zijn stuk. "Er kwamen opdrachten tussendoor. Ondertussen was ik in mijn hoofd wel steeds bezig met Zwelklei."

In 2006 was het stuk klaar, maar Aten was pas echt tevreden met de volgende versie. Hij kreeg er de tijd voor want Zwelklei moest een jaartje op de plank blijven liggen. WTG had net het wrange 'Familie' van Maria Goos gespeeld en wilde ter afwisseling iets lichtvoetigs opvoeren. Niet dat Zwelklei zo zwaar is, maar het gaat ook over familieperikelen.

 

Centraal staat een echtpaar dat vijftig jaar is gehuwd. Verder zijn er een zoon met zijn vrouw en zestienjarige dochter en een gescheiden zoon met zijn nieuwe vlam. Deze aspirant-schoondochter gaat een feestelijk diner en familie organiseren zonder enig idee te hebben hoe de familie in elkaar steekt.

Het gaat er heftig aan toe, aldus Aten en Mulder. Meer willen ze niet verraden over de inhoud. En ze vertikken het om op het stuk een etiket te plakken. "Er is humor en drama. Het is spannend en geestig en er is een plot.

 

De auteur speelt mee in zijn eigen stuk. Hij is een van de zoons. Niet dat hij stond te trappelen, maar Mulder drong aan. "Ik wilde hem zo graag dat ik voor lief heb genomen dat hij weinig tijd had om te repeteren." De samenwerking heeft niet geleid tot heftige discussies. Mulder: "Het stuk zit handig in elkaar. Ik kon er goed mee uit de voeten. Tijdens de repetities voelde ik me geen moment op mijn vingers gekeken. Hij zat hier alsof het niet zijn stuk is. Aten: "Zo heb ik me steeds opgesteld. Als speler. Niet als de schrijver. Ik wist dat ik me er niet mee moest bemoeien. Daarbij zit zij op mijn lijn."

 

Peter Aten en Babette Mulderfoto Bart Homburg

 

 

21 APRIL 2004

Vrij impulsief begonnen met schrijven. Er is een vaag geraamte. Hoop het helder te krijgen. Eerste 5 bladzijden geschreven.

 

22 APRIL 2004

Vol goede moed verder gegaan. Bijna 3 bladzijden vandaag. Ik ga toch eerst karakterschetsen maken. Hoop al schrijvende meer te weten te komen over de personages.

 

29 APRIL 2004

Toch maar gewoon verder gegaan. Zonder persoonsbeschrijvingen. Probeer het al schrijvende helder te krijgen. Relatie tussen broers is matig. Tot bladzijde 19 gekomen.

 

3 MEI 2004

Heb de eerste 18 bladzijden herschreven. Moest voor mijn gevoel, anders kon ik niet verder. De ingrediënten moeten voorlopig voldoende zijn om verder te kunnen. Ik heb niet echt een plot dit keer, meer een aanleiding (50-jarig huwelijk). Het gaat meer over de personen die met zichzelf en met elkaar in de knoop zitten. Ben wel bang dat dat te weinig is. Ik moet nu eerst een stuk voor het parkfestival schrijven. Weet de titel al: Zwerfkei. Vond ik wel grappig, samen met Zwelklei.

 

26 AUGUSTUS 2004

Eindelijk weer verder gegaan. Herschreven tot bladzijde 21. Zwerfkei is Puzzel geworden.

 

18 MAART 2005

Deze week de draad weer opgepakt. Tot bladzijde 33 gekomen. Ik heb nu pas het gevoel dat ik in de personages kom. Hedwig moet nog op.

 

16 APRIL 2005

Zomaar doorgeschreven tot bladzijde 46 en dus tot de pauze. Maar nu eerst een wagenspel schrijven voor de cultuurdagen (De bebaarde feeks van Verreweg) en daarna nog een stuk over de meisjes van Verkade voor het Molenmuseum (Beschuit met meisjes). De slager, de bakker, de groenteboer is ook nog steeds niet af.

 

20 NOVEMBER 2005

Deze week aan het tweede deel begonnen. Moet verder, anders bederft het.

 

22 MEI 2006

Zwelklei is klaar. Heb vorige week het eind in één dag geschreven en mezelf verrast. Het is ook gewoon zitten en doorwerken, dan kom je altijd wel ergens.

(De definitieve versie van Zwelklei kwam in 2007, nadat het door theatergroep De Maan was gelezen op de toneelschrijfdagen in Amsterdam en na lezing door Bram van Erkel, die adviseerde om de scènes van Pleun en Reinder nog iets uit te breiden)

 

Toneelgroep WTG met ´Zwelklei´

 

 

 

´Zwelklei´ is anderhalf uur boeiend, spannend, geestig en aangrijpend toneel. Schrijver Aten leverde het fundament, de WTG-spelers vormden het materiaal en regisseur Mulder bouwde er een voorstelling van die stond als een huis.

 

Bij aanvang was de spanning voelbaar. Een nieuw stuk van Peter Aten. Welke kant gaat dit op, hoorde je het publiek denken bij de openingsscène waarin een ouder echtpaar in de slaapkamer een gesprek voert terwijl zij een koffer inpakt. Een goedgebekte vrouw en een sullige man. Vijftig jaar getrouwd. De kinderen (twee zoons en aanhang) komen voor een feestelijk familiediner. Gezellig. Zij gooit de eerste steentjes in de nog rimpelloze vijver. Meldt dat ze weggaat. Heeft het over list en bedrog. Over de koeien die afgevoerd zijn. Toont hem haar afschuw. ´Alles ruikt naar jou´.

 

´Zwelklei´ omschrijven als een eigentijds boerendrama, is te kort door de bocht. Het speelt op een boerderij, maar de thematiek zit niet vast aan een specifiek milieu. Wel zijn de karakters geënt op gesloten plattelanders. Ook maakt de schrijver handig gebruik van het contrast dat dit milieu vormt met andere, stadse milieus. Die voert hij in middels personages die behoren tot de aanhang. Een ver doorgevoerd vegaatje, een geëxalteerde dame uit de televisiewereld en een gothik pubermeisje. ´Zwelklei´ is een met humor doortrokken drama. Iedereen is ongelukkig. Er zijn dingen voorgevallen in het verleden die hun sporen hebben nagelaten op de gezinsleden. De boerin is verbitterd. De zoons worstelen nog steeds met hun verleden. Dat werkt door in hun relaties. Kommer en kwel, in wezen, maar de ellende is uiterst zorgvuldig gedoseerd. Stapje voor stapje komt er iets boven water, steeds omlijst door flink uitgebouwde komische verwikkelingen.

 

De mooiste rol was voor Gré Berkhout. De boerin is een stadse, sinds haar huwelijk op het platteland opgeborgen vrouw die immens teleurgesteld is. Berkhout zette haar neer in al haar nuances. Hard, liefdeloos, onverzettelijk en zielig. Een grandioze prestatie. George Holstein kon als de ogenschijnlijk timide boer weinig uitrichten. De andere spelers daarentegen hadden allemaal excelleermomenten in het komische en in het dramatische vlak.

 

Het stuk is slim opgebouwd. Negen korte, vlotte scènes waarin steeds meer verontrustende steentjes in de vijver worden gegooid. Na de pauze is het familiediner. Het slotakkoord verliep ietwat chaotisch door het vuur dat de spelers in hun spel legden, maar indrukwekkend was het wel.

Ellen Boot en Marjan Atenfoto Bart Homburg

 

Freek de Jonge houdt een toespraak voor de koningin. Even later zal hij Suzanne Tromp en Mieke Freyée (in roze jurken) een blik toewerpenfoto ANP Daarnaast Marit en Tamar op de ruilafdeling

 

Marjan Aten, Margaret Tromp, Suzanne Tromp en Mieke Freyée op de werkvloer

 

Het beurslied

 

Tom Syrier legt de koningin uit hoe de machines werken, terwijl Ellen Boot de koekjes controleertfoto ANP

Mieke Freyée en Marjan Aten repeteren het sjouwen met koekblikkenfoto Dirk Jongejans

 

ZAANDAM - Ze zongen veel, de meisjes van Verkade. In de trein, op het werk en op weg naar de beurs waar de plaatjes uit de Verkade albums werden geruild. Bij de opening van het Verkade Paviljoen zingen ze weer het hoogste lied. Maar als de koningin in huis is, houden ze zich een beetje in.

 

Dat ze moeten dimmen wordt duidelijk bij de eerste repetitie op locatie van het die middag op te voeren stuk 'Beschuit met meisjes', over de belevenissen van de Verkademeisjes Stien en Jopie. De Verkademeisjes zijn gecreëerd door toneelschrijver Peter Aten uit Wormer. In 2005, bij de tentoonstelling 'Beschuit met meisjes', maakten ze met hun vrolijke gesprekjes en liedjes het Koogse Molenmuseum onveilig. De meisjes, gespeeld door afwisselend Margaret Tromp, Marjan Aten en Gré Berkhout, zijn terug van weggeweest. Op verzoek van museumdirecteur Fokelien Renckens treden ze op bij de officiële opening van het Verkade Paviljoen op 11 maart.

 

Aten heeft voor de gelegenheid het oorspronkelijke toneelstuk bewerkt. Er is een rol bij (de voorjuffrouw) en een paar nieuwe scènes en er is een lied aan toegevoegd. Omdat gespeeld wordt op verschillende plekken in het paviljoen is de cast uitgebreid met Ellen Boot, Mieke Freyée en Suzanne Tromp. Marjan Aten speelt de voorjuffrouw. De anderen beurtelings Stien en Jopie.

 

Aten, die regisseert, heeft de gang van zaken precies uitgedokterd. De ene scène hier, de andere daar. Stien en Jopie zijn overal. Ze staan te kletsen tussen de machines, al sjouwend met stapels koekblikken bespreken ze hun vrijers, ze lopen luid keuvelend door de gangpaden en ze zingen liedjes. De grote open ruimte is gevuld met hun vrolijke gekwetter, maar er is geen touw aan vast te knopen. Op de gaanderij boven is Aten een scène over de ruilbeurs aan het doornemen. Twee kinderen willen plaatjes van een Verkadealbum ruilen. De dames die hen bereidwillig helpen, zijn zelf ook fanatieke spaarders. Aten vindt het daar veel te lawaaiig en gaat met het groepje naar een stillere plek. Hij maakt zich zorgen over het geluid. "Tijdens de opening lopen de machines. Ik heb geen idee hoeveel lawaai ze maken en of je dan nog iets kunt verstaan. Gelukkig staan de liedjes op een cd, dus die zijn versterkt. De speelscènes zijn meer voor de mensen die in de buurt zijn."

 

De elfjarige tweeling Marit en Tamar doet de ruilbeursscène probleemloos een paar keer over. Tot de regisseur (hun vader) tevreden is. Ze vinden de scène niet moeilijk. "We hebben vaak geoefend en we hebben niet veel tekst." Optreden voor de koningin vinden ze leuk, zeggen ze. "Maar ook spannend." Voor de liedjes verzamelen de speelsters en de ruilbeursdames Ank Dekker en Ineke Houter zich boven op de gaanderij. Aten rommelt met de draden van de cd-speler. "Ik hoop dat hij het doet. Het schalt door het paviljoen: 'Meisjes, kom maar bij Verkade, en neem ook je moeder mee, en tante Kee, holadijeeee'. Aten zet de muziek uit. "Die hoor je toch niet." Het beurslied is nieuw voor de groep, maar het stamt uit 1913. Het werd gezongen op weg naar de ruilbeurs. De groep zingt uit volle borst: 'Ons album moet vol en dat kan met gemak, Verkade zorgt daarvoor, dankzij zijn gebak'. Iemand merkt op: "Als de machines aan gaan moeten we helemaal blèren." Een ander voorziet: "Dat wordt een hels kabaal. Kan dat wel als de koningin er is?" Aten vraagt het zich ook af. "De machines gaan aan en er is muziek als ze wordt rondgeleid. Dan moet ze niet te veel tegelijk krijgen. Dus als ze er is, houden we ons gedeisd", besluiten ze. Van Renckens horen ze dat het officiële gedeelte een half uur duurt en dat de koningin dan de zaal verlaat. "Als ze weg is gaan we goed los", zeggen de Verkademeisjes enthousiast.

 

 

 

In deze mini-musical maken we kennis met de titelheldin die op een punt in haar leven is beland waarop zij alleen nog troost vindt in het het feit dat zij ooit tot keukenprinses is uitgeroepen op de huishoudbeurs van 1961 in de Rai. Door zich op dit feit te concentreren probeert Marie au Bain aan de realiteit van alledag te ontsnappen. Haar man heeft haar verlaten en op culinair gebied komt er niet veel meer uit haar handen. Haar vriendinnen vinden het tijd worden voor een nieuw hoofdstuk in het leven van Marie en gaan samen met haar op zoek naar een nieuwe inspiratiebron (man) om wederom tot grote hoogten in de keuken te komen.

 

SUZETTE

En je was 't toch een beetje kwijt de laatste tijd.

 

MARIE

Wat was ik kwijt?

 

SUZETTE

Nou ja, je ging wel erg op de raclette-gourmetten in je kitchenette-toer. De makkelijke hap, zal ik maar zeggen. En de liefde van de man gaat door de maag. Dat heb je zelf gezegd. Maar goed, daar hangt 't niet alleen vanaf natuurlijk.

 

LORRAINE

Hoe je je culinaire hoogstandjes presenteert is minstens zo belangrijk.

 

SUZETTE

Dat heb jij ons nota bene bijgebracht.

 

LORRAINE

Je uiterlijke verzorging. Je gelukzalige glimlach boven een geslaagd gerecht.

 

SUZETTE

We begrepen van Jan-Boudewijn dat dat allemaal wat minder was geworden de laatste tijd.

 

MARIE

Ja. Ja, dat is misschien wel waar. 't Is ook allemaal zo gewoon geworden. Jan-Boudewijn, een kapitale villa, een inductiekookplaat met turbo-oven. 't Doet me allemaal niets meer.

 

LORRAINE

Wat verschrikkelijk!

 

SUZETTE

We begrijpen best dat je in een moeilijke fase zit, maar probeer jezelf uit het slop te trekken.

 

LORRAINE

Versier de man door jezelf te versieren!

 

SUZETTE

Een kwinkslag in de keuken. Een spannende corsage.

 

LORRAINE

Radijsje hier of daar.

 

SUZETTE

Een toefje crème fraiche op een nader te bepalen plek.

 

LORRAINE

Of gewoon een ordinaire prei op je dij!

 

 

 

'Marie au Bain' is de titel van een kort toneelstuk dat iedere zondag wordt opgevoerd in het Molenmuseum als extra opluistering van de lopende expositie 'Wet de pot skaft'. Een heerlijk, kolderiek stuk, gespeeld door drie maffe, door de wol geverfde vrouwen.

 

Gelachen werd er gistermiddag volop in de bovenzaal van het Molenmuseum. Een volle bak amuseerde zich opperbest. Marjan Aten, Gré Berkhout en Margaret Tromp kun je dan ook om een boodschap sturen. Ze zijn alle drie al vele jarn lid van toneelvereniging WTG en kennen het klappen van de zweep. In het speciaal voor de tentoonstelling geschreven stuk van Peter Aten kunnen de dames zich naar hartelust uitleven. En dat doen ze dan ook met verve. Het speelt zich af in de jaren zestig waarin Marjan Aten als een chique, bekakt pratende Marie au Bain zich nostalgisch vastklemt aan de roem die haar eerder ten deel viel op de Huishoudbeurs in de RAI. Haar uitverkiezing tot keukenprinses betekende het absolute hoogtepunt in haar welgestelde bestaan. Maar roem is vergankelijk en als dan ook nog haar echtgenoot er vandoor is met een jeugdige slettebak ligt een depressie op de loer. Haar twee Gooise vriendinnen (Gré Berkhout en Margaret Tromp) proberen als echte kakmadammen de geknakte ziel weer tot leven te wekken. Dat leidt tot een zoektocht naar een andere man, die zich aandient in de persoon van dokter Otto Oetker.

 

Ronduit hilarisch wordt het als Marjan Aten na het proeven van een Gronings gerecht zich plotsklaps alleen nog verstaanbaar kan maken met een Groningse tongval. Dat staat weer garant voor doldwaze situaties. Dat alles wordt nog opgevrolijkt met enkele liedjes die steevast voor open doekjes zorgen.

 

Kortom, een heerlijk stuk, met veel vaart gespeeld, met Will Broerse als strenge regie-assistente en Guido Hagen als technicus aan de knoppen. En geheel in stijl kreeg na afloop van de voorstelling iedere bezoeker een plakje Groningse koek aangeboden.

 

 

 

De WTG-speelsters Marjan Aten, Gré Berkhout en Margaret Tromp hebben deze mini-musical ruim dertig keer gespeeld in het Molenmuseum. 'Marie au Bain' is een vrolijk niemendalletje over een ooit bekroonde en nog steeds op haar roem terende keukenprinses die niet meer in staat is haar man te bekoren met haar gerechten. Het verhaaltje, dat is doordrenkt van geestige woordspelingen, is geschreven op het lijf van de speelsters. Aten maakt in deze mini-musical optimaal gebruik van het komisch talent en de zangkwaliteiten van het trio.

 

Het stuk werd voor de eerste keer op een wat groter podium gebracht. Dat vergde wat aanpassingen in de vormgeving, maar het kwam de voorstelling ten goede. De talentvolle Aten heeft met 'Marie au Bain' een pareltje toegevoegd aan zijn lijst stukken.

 

Toneelgroep WTG met Marie au Bain, of de herrijzenis van een keukenprinses

 

ZAANDAM - Ze zijn historie, de befaamde meisjes van Verkade, maar bij de opening van het Verkade Paviljoen op 11 maart zijn ze toch van de partij. De meisjes, tot leven gewekt door een groepje Zaanse amateurspeelsters, luisteren de gebeurtenis op met acts op verschillende plekken in het museum. De scènes zijn geschreven door Peter Aten.

 

De Verkademeisjes zijn geënt op de sketch 'Beschuit met Meisjes' die Aten schreef ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in het Molenmuseum. De eenakter, gespeeld door Marjan Aten, Gré Berkhout en Margaret Tromp, was een enorm succes. Op verzoek van directeur Fokelien Renckens van het Zaans Museum paste Aten de tekst aan en bedacht hij nieuwe dingen voor deze speciale gelegenheid.

"Er is een scène bij die is geënt op het ruilen van de plaatjes van de Verkade-albums. En ik heb er een paar liedjes aan toegevoegd. Eentje is op een bestaande melodie uit 1913. We ontdekten dat ze 'In naam van Oranje doe open de poort' zongen als ze naar een beurs gingen om plaatjes te ruilen", vertelt Aten. Het oorspronkelijke trio kreeg versterking van de speelsters Mieke Freyée, Ellen Boot en Suzanne Tromp, en Atens eigen tweeling (11).

 

 

Met ingang van 1 juli 2009 breng ik mijn stukken onder bij De Toneelcentrale. Vanaf die datum kunnen boekjes enkel nog worden aangekocht via de bekende uitgever uit Abbekerk. Mijn werk blijft wel bij het NVA ter inzage liggen. Voor een bestelling zullen zij geïnteresseerden doorverwijzen naar De Toneelcentrale.

 

Twee stukken kunnen nu al bij De Toneelcentrale worden opgevraagd en zijn ook niet uitgegeven bij het NVA. Het gaat om de avondvullende tragikomedie 'Zwelklei' en de minimusical 'Marie au Bain, of de herrijzenis van een keukenprinses'.

 

Ga voor meer info naar de site van De Toneelcentrale. Daar worden binnenkort alle titels beschreven.